Niedobór żelaza u kobiet: 12 objawów, które łatwo przeoczyć

Niedobór żelaza to jeden z najczęstszych niedoborów u kobiet, a jednocześnie jeden z najczęściej przeoczanych. Objawy narastają powoli i łatwo je pomylić ze zwykłym przemęczeniem. Poniżej znajdziesz 12 sygnałów, które warto znać, oraz wskazówki, jakie badania zrobić.

Niedobór żelaza a anemia: na czym polega różnica?

Organizm magazynuje żelazo w ferrytynie. Gdy żelaza brakuje, najpierw zużywa te zapasy. Dopiero gdy są prawie puste, spada hemoglobina i pojawia się anemia. Pomiędzy tymi etapami jest okres, w którym ferrytyna jest niska, a morfologia wciąż prawidłowa. Lekarze nazywają to niedoborem żelaza bez anemii. Objawy mogą pojawić się już wtedy.^[1]

Według wytycznych Europejskiego Towarzystwa Hematologicznego niedobór żelaza rozpoznaje się, gdy ferrytyna jest niższa niż 30 ng/ml, niezależnie od hemoglobiny.^[1] Badania sugerują, że u młodych kobiet wczesny niedobór może zaczynać się już poniżej 50 ng/ml.^[4]

12 objawów niedoboru żelaza u kobiet

1. Zmęczenie, które nie mija po odpoczynku

Najczęstszy objaw. Żelazo jest potrzebne do transportu tlenu i produkcji energii w komórkach. Typowe jest uczucie, że nawet po przespanej nocy brakuje sił.

2. Wypadanie włosów

Zwykle rozlane, na całej głowie, a nie w jednym miejscu. Mieszki włosowe intensywnie się dzielą i szybko odczuwają brak żelaza.

3. Zimne dłonie i stopy

Mniej tlenu docierającego do tkanek i gorsza regulacja temperatury sprawiają, że łatwo marzniesz, nawet gdy innym jest ciepło.

4. Gorsza koncentracja i „mgła mózgowa”

Trudniej się skupić, szybciej się męczysz umysłowo, zapominasz drobne sprawy.

5. Łamliwe, cienkie paznokcie

Paznokcie rozdwajają się i łamią. W bardziej zaawansowanym niedoborze mogą przybrać wklęsły kształt.

6. Zadyszka i szybsze bicie serca przy wysiłku

Wejście po schodach czy szybki marsz męczą bardziej niż kiedyś.

7. Bladość

Bledsza skóra, wewnętrzna strona powiek czy dziąsła. To objaw częstszy, gdy rozwija się już anemia.

8. Bóle i zawroty głowy

Zwłaszcza przy szybkim wstawaniu lub w ciągu dnia, gdy jesteś zmęczona.

9. Zespół niespokojnych nóg

Nieprzyjemne mrowienie i potrzeba poruszania nogami wieczorem i w nocy. Często wiąże się z niską ferrytyną.

10. Pękające kąciki ust i suchość skóry

Zmiany w kącikach ust, wygładzony, piekący język czy sucha skóra mogą towarzyszyć niedoborowi.

11. Częstsze infekcje

Żelazo jest potrzebne do prawidłowego działania układu odpornościowego.

12. Ochota na lód lub nietypowe produkty

Zachcianka gryzienia lodu, surowego ryżu czy kredy (tzw. pica) to rzadszy, ale bardzo charakterystyczny sygnał niedoboru żelaza.

Żaden z tych objawów osobno nie przesądza o niedoborze. Mogą je wywoływać też np. choroby tarczycy, niedobór witaminy B12 lub D, stres czy brak snu.

Kto jest najbardziej narażony?

• Kobiety miesiączkujące, zwłaszcza przy obfitych lub długich miesiączkach. 1 ml utraconej krwi to ok. 0,5 mg żelaza.
• Kobiety w ciąży i po porodzie: zapotrzebowanie na żelazo w ciąży jest dużo wyższe.
• Weganki i wegetarianki: żelazo z roślin wchłania się słabiej.
• Osoby uprawiające sport wytrzymałościowy, np. bieganie.
• Osoby na częstych dietach lub jedzące mało.
• Osoby z chorobami jelit (np. celiakią) lub przyjmujące długo leki na zgagę.

Jakie badania zrobić?

Ferrytyna rośnie w czasie infekcji. Jeśli niedawno chorowałaś, zrób badanie po wyzdrowieniu.^[2]

Co zrobić, gdy wynik jest niski?

1. Omów wynik z lekarzem i poszukajcie przyczyny (np. obfite miesiączki, dieta, wchłanianie).
2. Zadbaj o dietę bogatą w żelazo i witaminę C do posiłków.
3. Jeśli lekarz zaleci suplementację, wybierz formę, którą dobrze tolerujesz. Kuracja trwa zwykle kilka miesięcy.
4. Powtórz ferrytynę po 8–12 tygodniach.

Nie przyjmuj żelaza „na wszelki wypadek” bez badania. Nadmiar żelaza nie jest obojętny dla zdrowia.^[3]

Najczęstsze pytania

Źródła

1. Iolascon A. i in. Recommendations for diagnosis, treatment and prevention of iron deficiency and iron deficiency anaemia. HemaSphere (EHA). 2024;8(7):e108. doi.org
2. WHO. Guideline on use of ferritin concentrations to assess iron status in individuals and populations. Geneva, 2020. who.int
3. EFSA NDA Panel. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron. EFSA Journal. 2024;22(6):e8819. doi.org
4. Galetti V. i in. Threshold ferritin and hepcidin concentrations indicating early iron deficiency in young women. EClinicalMedicine. 2021;39:101052. doi.org