Diglicynian żelaza: co to jest, skutki uboczne i jak wybrać

Próbowałaś już brać żelazo i pamiętasz głównie ból brzucha, zaparcia i chęć, by po dziesięciu dniach dać sobie spokój. Potem w aptece albo w internecie czytasz „diglicynian”, „chelat”, „łagodne dla żołądka” i zastanawiasz się, czy to naprawdę coś innego, czy tylko ładniejsza nazwa.

Tutaj dowiesz się, czym jest diglicynian żelaza, co mówią badania o tolerancji i wchłanianiu, jakie może dawać skutki uboczne, jak czytać miligramy na etykiecie i jak wypada w porównaniu z żelazem liposomalnym i siarczanem. Z tym, co wiadomo, i z tym, czego jeszcze nie wiadomo.

Co to jest diglicynian żelaza?

Diglicynian żelaza to forma żelaza, w której jeden atom żelaza jest związany z dwiema cząsteczkami glicyny, najmniejszego aminokwasu. To połączenie, nazywane chelatem, sprawia, że związek jest trwalszy niż klasyczne sole żelaza. Na etykietach spotkasz go jako diglicynian żelaza, diglicynian żelaza (II), chelat żelaza lub bisglicynian żelaza.

Jak całe żelazo w suplementach, jest to żelazo „niehemowe”, czyli nie takie jak w mięsie. Różnica w porównaniu z siarczanem czy fumaranem polega na tym, w jakiej postaci żelazo dociera do jelita: związane z aminokwasem, a nie wolne w formie soli. Uważa się, że ogranicza to bezpośredni kontakt żelaza z błoną śluzową, a więc i dolegliwości, choć dokładny mechanizm wciąż jest badany.

Dlaczego diglicynian żelaza uchodzi za łagodniejszy?

Bo badania sugerują mniej dolegliwości żołądkowo-jelitowych niż przy klasycznych solach. Metaanaliza 17 badań randomizowanych z 2023 roku wykazała u kobiet w ciąży o około 64% mniej dolegliwości żołądkowo-jelitowych przy diglicynianie niż przy innych suplementach żelaza oraz nieco wyższą hemoglobinę.^[2]

Punkt odniesienia ma znaczenie. Siarczan żelaza, najczęściej stosowana forma w lekach, w metaanalizie 43 badań istotnie zwiększał nudności, zaparcia i bóle brzucha w porównaniu z placebo.^[1] To właśnie te dolegliwości sprawiają, że wiele kobiet przestaje brać żelazo, a żelazo odstawione po dwóch tygodniach niewiele daje.

Są jednak ograniczenia. Badania dotyczyły głównie kobiet w ciąży i dzieci, a u dzieci nie stwierdzono istotnych różnic w hemoglobinie ani ferrytynie. O dorosłych kobietach, które nie są w ciąży, danych jest mało, a sami autorzy postulują kolejne badania w innych grupach. Obraz jest zachęcający, ale nie gwarantuje, że nie będziesz mieć żadnych dolegliwości.

Czy diglicynian żelaza lepiej się wchłania?

Badania sugerują, że wchłania się dobrze, ale twierdzenie, że lepiej niż każda inna forma, to przesada. U kobiet w ciąży metaanaliza wykazała nieco wyższą hemoglobinę niż przy innych suplementach; dla pozostałych osób danych jest niewiele. To, ile żelaza wchłoniesz, zależy przede wszystkim od tego, jak bardzo go potrzebujesz: im niższe zapasy, tym więcej jelito pobiera.^[2][5]

W praktyce najlepiej działa często ta forma, którą jesteś w stanie brać codziennie przez miesiące. Żelazo, które świetnie się wchłania, ale po którym źle się czujesz, kończy w szufladzie.

Diglicynian żelaza: jakie są skutki uboczne?

Diglicynian może dawać te same skutki uboczne co inne formy żelaza, czyli nudności, ból brzucha, zaparcia lub luźniejsze stolce i ciemny stolec. Badania sugerują, że występują rzadziej niż przy siarczanie żelaza, zwłaszcza w ciąży, gdzie danych jest najwięcej. Ciemny stolec przy żelazie jest normalny; smoliście czarny, ze złym samopoczuciem, trzeba zgłosić lekarzowi.^[1][2]

• Nudności lub uczucie ciężkości: często mijają, gdy przyjmujesz go z małym posiłkiem.
• Zaparcia: pomagają woda, błonnik i ruch; jeśli się utrzymują, porozmawiaj z lekarzem lub farmaceutą.
• Ciemny lub zielonkawy stolec: to spodziewany efekt niewchłoniętego żelaza.
• Metaliczny posmak: częściej przy kroplach i syropach niż przy kapsułkach.

Wszystkie sposoby na te dolegliwości znajdziesz w artykule żelazo: skutki uboczne.

Ile mg diglicynianu żelaza przyjmować?

Patrz na miligramy żelaza elementarnego, a nie diglicynianu: liczy się samo żelazo. Referencyjna wartość spożycia (RWS) to 14 mg, więc 28 mg żelaza to 200% RWS. EFSA wskazuje 40 mg dziennie, ze wszystkich źródeł łącznie, jako bezpieczny poziom spożycia dla dorosłych. Wyższe dawki stosuje się tylko z zalecenia lekarza.^[3]

Przykładowa linijka na etykiecie: „Żelazo (z diglicynianu żelaza) 28 mg, 200% RWS”. Jeśli widzisz tylko „diglicynian żelaza 100 mg”, to te 100 mg nie jest w całości żelazem: związek waży więcej niż zawarte w nim żelazo. Szukaj w tabeli wartości odżywczych linijki z żelazem elementarnym.

Ile żelaza potrzebuje kobieta każdego dnia, z jedzenia i łącznie, przeczytasz w artykule o dziennej dawce żelaza. Właściwą dawkę dla Ciebie, jeśli masz niedobór, ustala lekarz na podstawie badań.

Wskazówka: zrób zdjęcie tabeli wartości odżywczych suplementów, które już bierzesz (multiwitaminy, preparaty na włosy), i zsumuj żelazo. Kryje się ono w wielu składach, a lekarz na wizycie doceni gotowe wyliczenie.

Diglicynian żelaza czy żelazo liposomalne: co wybrać?

To nie musi być wybór: diglicynian opisuje związek żelaza, a liposomalne opisuje otoczkę. Istnieją więc także preparaty z diglicynianem żelaza zamkniętym w liposomach, czyli małych pęcherzykach z fosfolipidów. Dostępne dowody nie są jednakowe dla wszystkich form; najlepszy wybór to ten, który dobrze tolerujesz i bierzesz regularnie.^[1][2]

FerraBloom Feritin+ zawiera na przykład liposomalny diglicynian żelaza (LIPOSOVIT®-Fe). W modelu laboratoryjnym (komórki Caco-2) żelazo w otoczce wchłaniało się mniej więcej dwa razy lepiej niż żelazo bez otoczki: to dane z komórek, a nie z badań na ludziach. Badania nad diglicynianem opisane wyżej dotyczyły innych produktów, nie tego. Więcej przeczytasz w artykule o żelazie liposomalnym.

Jak przyjmować diglicynian żelaza?

Przyjmuj go codziennie o tej samej porze, popijając wodą lub sokiem, z dala od kawy, herbaty, mleka i suplementów z wapniem lub magnezem (około 2 godzin odstępu). Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza. Jeśli na pusty żołądek czujesz dyskomfort, dobrym kompromisem jest mały posiłek bez nabiału.^[4]

Pory przyjmowania, temat brania co drugi dzień i to, co zrobić, gdy zapomnisz o dawce, opisujemy w artykule kiedy brać żelazo. Jeśli przyjmujesz też magnez, cynk lub wapń, trzymaj żelazo z dala od każdego z nich.

Komu może się przydać diglicynian żelaza?

Może być rozsądnym wyborem dla osób z niedoborem żelaza potwierdzonym w badaniach, które miały dolegliwości przy klasycznych solach, dla tych z dużym zapotrzebowaniem (obfite miesiączki, dieta roślinna, sporty wytrzymałościowe) i dla tych, które szukają preparatu do dłuższego stosowania w porozumieniu z lekarzem. Nie bierze się go „na wszelki wypadek” bez badań.^[5]

Pierwszym krokiem pozostaje pobranie krwi: ferrytyna, morfologia i CRP. Jeśli ferrytyna jest wysoka albo masz hemochromatozę, żelaza się nie przyjmuje. Jeśli jesteś weganką, sprawdź też, czy kapsułka jest roślinna (HPMC), a nie żelatynowa.

Kiedy porozmawiać z lekarzem?

• zanim zaczniesz, by potwierdzić niedobór badaniami i znaleźć jego przyczynę,
• jeśli jesteś w ciąży lub karmisz piersią,
• jeśli przyjmujesz leki, na przykład lewotyroksynę, leki osłonowe na żołądek lub niektóre antybiotyki,
• jeśli masz wysoką ferrytynę, hemochromatozę lub chorobę wątroby,
• jeśli dolegliwości żołądkowe lub jelitowe nie mijają,
• jeśli po 8–12 tygodniach regularnego przyjmowania wyniki się nie poprawiają.

Żeby mieć wszystko w jednym dokumencie, razem z pytaniami do lekarza, pobierz nasz bezpłatny, 20-stronicowy przewodnik o ferrytynie.

Najczęściej zadawane pytania

Źródła

1. Tolkien Z. et al. Ferrous sulfate supplementation causes significant gastrointestinal side-effects in adults: a systematic review and meta-analysis. PLoS One. 2015;10(2):e0117383. doi.org
2. Fischer JAJ. et al. The effects of oral ferrous bisglycinate supplementation on hemoglobin and ferritin concentrations in adults and children: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Nutr Rev. 2023;81(8):904–920. doi.org
3. EFSA NDA Panel. Scientific opinion on the tolerable upper intake level for iron. EFSA Journal. 2024;22(6):e8819. doi.org
4. National Institutes of Health, Office of Dietary Supplements. Iron: Fact Sheet for Health Professionals. ods.od.nih.gov
5. Iolascon A. et al. Recommendations for diagnosis, treatment and prevention of iron deficiency and iron deficiency anaemia. HemaSphere (EHA). 2024;8(7):e108. doi.org