Łamliwe paznokcie: przyczyny, niedobory i pielęgnacja

Rozdwajają się na końcach jak ciasto francuskie, łamią się, gdy tylko urosną o milimetr, wyginają się przy otwieraniu puszki. Odżywka wzmacniająca wystarcza na tydzień, potem wszystko zaczyna się od nowa. Jeśli masz łamliwe paznokcie, wiesz, jakie to frustrujące, i pewnie zastanawiałaś się, czy czegoś Ci nie brakuje.

Czasem tak, ale dużo częściej problem przychodzi z zewnątrz. Tu znajdziesz najczęstsze przyczyny, sposób na rozpoznanie ich po wyglądzie paznokcia, to, co paznokcie mogą, a czego nie mogą powiedzieć o Twoim zdrowiu, kiedy warto zrobić badania, co mówią badania o biotynie, cynku i selenie oraz codzienną pielęgnację, która działa.

Dlaczego paznokcie stają się łamliwe?

W większości przypadków paznokcie słabną z przyczyn zewnętrznych: dłonie są często mokre, a potem suche, do tego detergenty, rozpuszczalniki i agresywne usuwanie żelu czy hybrydy. Rzadziej w grę wchodzą przyczyny wewnętrzne, takie jak choroby tarczycy, niedobór żelaza, łuszczyca albo grzybica.^[1]

Paznokieć składa się z warstw keratyny, połączonych tłuszczami i niewielką ilością wody. Za każdym razem, gdy się moczy, pęcznieje, a gdy schnie, kurczy się. Powtarzany dziesiątki razy dziennie, ten cykl rozluźnia połączenia między warstwami, które zaczynają się rozdzielać na końcu. Z wiekiem paznokieć traci też część naturalnego nawilżenia i dlatego problem jest częstszy po 50. roku życia.^[1]

Łamliwe paznokcie: jakie są przyczyny?

Przyczyny dzielą się na zewnętrzne (woda, detergenty, aceton, żel, drobne urazy), związane z wiekiem i wewnętrzne (tarczyca, niedobór żelaza, bardzo restrykcyjne diety, choroby skóry i paznokci). Gdy nie udaje się znaleźć konkretnej przyczyny, dermatolodzy mówią o łamliwości idiopatycznej.^[1]

Wiele kobiet odnajduje się w więcej niż jednym wierszu. To normalne: lekko leniwa tarczyca i trzy razy dziennie zmywanie naczyń ręcznie sumują się.

Łamliwe paznokcie a niedobór żelaza: jaki jest związek?

Niedobór żelaza może sprawić, że paznokcie są cienkie i łamliwe, a w bardziej zaawansowanych przypadkach wygięte jak łyżeczka, czyli tak zwane paznokcie łyżeczkowate (koilonychia). Większość łamliwych paznokci nie ma jednak związku z żelazem: same paznokcie nie wystarczą, żeby podejrzewać niedobór, liczą się inne objawy.^[1][6]

Obraz, który warto zbadać, wygląda tak: paznokcie łamią się bardziej niż wcześniej, a do tego masz zmęczenie, które nie mija, wypadają Ci włosy, masz zimne dłonie albo obfite miesiączki. Wtedy poproś lekarza o morfologię, ferrytynę i CRP. Dla Europejskiego Towarzystwa Hematologicznego ferrytyna poniżej 30 ng/ml oznacza niedobór żelaza nawet przy prawidłowej hemoglobinie.^[4] Inne sygnały do obserwowania, na twarzy i ciele, zebraliśmy w artykule o tym, jakie są objawy skórne niedoboru żelaza.

Jedno trzeba powiedzieć jasno: żelazo nie ma dopuszczonego oświadczenia dotyczącego paznokci. Jeśli niedobór jest, wyrównuje się go dla zdrowia całego organizmu, a nie jako sposób na paznokcie.

Co paznokcie mogą powiedzieć o zdrowiu?

Paznokcie mogą dawać wskazówki, ale rzadko diagnozę. Niektóre zmiany są niegroźne, jak białe plamki po drobnych urazach; inne wymagają wizyty, jak ciemny pasek, który pojawia się nagle, albo paznokieć, który sam zmienia kształt.

• Białe plamki: zwykle to drobne urazy u nasady paznokcia, a nie niedobór wapnia.
• Cienkie podłużne prążki: z wiekiem są bardziej widoczne i zwykle nic nie znaczą.
• Poprzeczne bruzdy: mogą pojawić się kilka tygodni po chorobie z gorączką albo silnym stresie, a potem przesuwają się wraz ze wzrostem paznokcia.
• Paznokcie łyżeczkowate: warto pokazać lekarzowi, bo wśród przyczyn jest niedobór żelaza.
• Nowy ciemny podłużny pasek: trzeba go pokazać dermatologowi bez zwłoki.

Paznokcie rosną powoli: paznokieć u ręki potrzebuje kilku miesięcy, żeby całkowicie się odnowić. Każda zmiana, na lepsze lub gorsze, jest więc widoczna ze sporym opóźnieniem.

Jakie witaminy na łamliwe paznokcie?

W Unii Europejskiej tylko niektóre składniki mają dopuszczone oświadczenie dotyczące paznokci: cynk i selen pomagają w utrzymaniu zdrowych paznokci. Biotyna jest bardzo popularna, ale badania dotyczące paznokci są małe, a dowody ograniczone; jej dopuszczone oświadczenie dotyczy włosów, nie paznokci.^[3][2]

W kwestii biotyny przegląd z 2018 roku znalazł tylko kilka małych badań, bez solidnych grup kontrolnych, z poprawą u części osób z łamliwymi paznokciami. To za mało, żeby zalecać ją wszystkim.^[2] Jest też kwestia praktyczna: wiele suplementów na włosy i paznokcie zawiera biotynę w dawkach dużo wyższych niż zapotrzebowanie, a w takich dawkach może zafałszować niektóre badania laboratoryjne, w tym badania tarczycy. Jeśli ją przyjmujesz, powiedz o tym lekarzowi przed pobraniem krwi.^[5]

W większości przypadków bardziej przydaje się urozmaicona dieta: białko w każdym posiłku (jajka, ryby, strączki, mięso, nabiał), źródła cynku, takie jak owoce morza, mięso, pestki dyni i pełne ziarna, oraz trochę ryb lub jajek dla selenu. Selenu nie wolno jednak przyjmować w dużych dawkach „na wszelki wypadek”: w nadmiarze może uszkadzać właśnie paznokcie i włosy. Co naprawdę służy włosom i paznokciom, opisujemy w artykule o witaminach na włosy.

Jak wzmocnić łamliwe paznokcie?

Najlepiej działa ochrona paznokci przed wodą i detergentami oraz codzienne nawilżanie: rękawiczki do prac domowych, krem do rąk i paznokci po każdym myciu, krótkie paznokcie, delikatny pilnik prowadzony w jednym kierunku i przerwy od żelu i hybrydy. Efekty widać wraz z odrastaniem, po kilku miesiącach.^[1]

Wskazówka: trzymaj tubkę kremu przy każdej umywalce w domu i jedną w torebce. Brzmi banalnie, ale to ten gest robi największą różnicę: krem działa, jeśli nakładasz go dziesięć razy dziennie, a nie raz wieczorem.

Kiedy zrobić badania krwi przy łamliwych paznokciach?

Badania mają sens, gdy łamliwość pojawiła się bez wyraźnej przyczyny zewnętrznej, gdy paznokcie wyginają się jak łyżeczka albo gdy są też inne objawy, takie jak zmęczenie, wypadanie włosów, marznięcie lub obfite miesiączki. Zwykle zaczyna się od morfologii, ferrytyny, CRP i TSH.^[4]

Oddaj krew z dala od gorączki czy grypy i zanim zaczniesz suplementy. Zakresy referencyjne różnią się między laboratoriami: obowiązuje ten z Twojego wyniku. Jak czytać ferrytynę i dlaczego „w normie” nie zawsze znaczy „wystarczająco”, wyjaśniamy w artykule o niskiej ferrytynie.

Jeśli badania pokażą niedobór żelaza, lekarz szuka jego przyczyny i decyduje, jak odbudować zapasy, dietą i często suplementacją, z kontrolą ferrytyny po 8–12 tygodniach.^[4] Jeśli zaleci suplement, wybierz formę, którą będziesz w stanie przyjmować codziennie bez dolegliwości żołądkowych.

Żelazo pomaga w prawidłowym wytwarzaniu czerwonych krwinek i hemoglobiny oraz w zmniejszeniu uczucia zmęczenia; nie ma dopuszczonego oświadczenia dotyczącego paznokci. Jeśli jesteś w ciąży, karmisz piersią, przyjmujesz leki albo masz wysoką ferrytynę, porozmawiaj z lekarzem, zanim zaczniesz suplement.

Kiedy iść do dermatologa z paznokciami?

• gdy pod paznokciem pojawia się ciemny pasek, zwłaszcza nowy lub poszerzający się,
• gdy paznokieć grubieje, żółknie albo odchodzi od łożyska,
• gdy widzisz wgłębienia jak na naparstku albo masz łuszczycę w innych miejscach ciała,
• gdy zmienia się tylko jeden paznokieć albo wokół niego jest ból, obrzęk lub zaczerwienienie,
• gdy paznokcie wyginają się jak łyżeczka,
• gdy po trzech miesiącach konsekwentnej pielęgnacji nie widzisz żadnej poprawy w odrastającej części.

Jeśli razem z łamliwymi paznokciami masz zmęczenie lub wypadają Ci włosy, możesz pobrać nasz bezpłatny, 20-stronicowy przewodnik o ferrytynie, żeby przyjść do lekarza z właściwymi pytaniami.

Najczęstsze pytania

Źródła

1. Chessa MA. et al. Pathogenesis, clinical signs and treatment recommendations in brittle nails: a review. Dermatol Ther (Heidelb). 2020;10(1):15–27. doi.org
2. Lipner SR., Scher RK. Biotin for the treatment of nail disease: what is the evidence? J Dermatolog Treat. 2018;29(4):411–414. doi.org
3. Rozporządzenie Komisji (UE) nr 432/2012 ustanawiające wykaz dopuszczonych oświadczeń zdrowotnych dotyczących żywności. eur-lex.europa.eu
4. Iolascon A. et al. Recommendations for diagnosis, treatment and prevention of iron deficiency and iron deficiency anaemia. HemaSphere (EHA). 2024;8(7):e108. doi.org
5. Li D. et al. Association of biotin ingestion with performance of hormone and nonhormone assays in healthy adults. JAMA. 2017;318(12):1150–1160. doi.org
6. NHS. Iron deficiency anaemia. Ostatnia aktualizacja 26 stycznia 2024. nhs.uk